កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ប្រភពសារព័ត៌មាន BBC បានលើកឡើងនូវករណីស្ត្រីជនជាតិអង់គ្លេសម្នាក់ បានសង្ស័យថា ខ្លួនផ្ទុកនូវវីរុសកូវីដ១៩ បន្ទាប់ពីចេញនូវរោគអាការក្អក និងបាត់បង់រសជាតិ ក៏ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលពិតនោះ បែរជាកើតនូវជំងឺមហារីកសួតទៅវិញ។

នេះជាមេរៀនមួយដែលបានបង្រៀនមនុស្សជាច្រើនទៀតនៅជុំវិញពិភពលោក ឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសុខភាពខ្លួនឯង មិនគួរប្រហែសក្នុងនាទីណាឡើយ ពីព្រោះអ្នកអាចនឹងស្តាយក្រោយដូចស្ត្រីជនជាតិអង់គ្លេសដែលបានកើតជំងឺមហារីកសួតនេះ។

ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះផងដែរ ដើម្បីស្វែងយល់បន្ថែមពីជំងឺមហារីកសួត ថ្ងៃនេះ Healthy Cambodia នឹងលើកយកនូវរោគអាការចម្បងៗដែលអ្នកជំងឺមហារីកសួតនឹងជួបប្រទះមានដូចជា៖ ឈឺទ្រូង ឬមានអារម្មណ៍ពិបាកក្នុងខ្លួន, ក្អកមិនបាត់ ឬក្អកកាន់តែខ្លាំងមិនព្រមបាត់, ពិបាកដកដង្ហើម, មានឈាមក្នុងកំហាក (ស្លសចេញពីសួត), បែកសម្លេង និយាយស្អកៗ, បាត់បង់ចំណង់អាហារ, ស្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ, អស់កម្លាំង, ពិបាកលេបអាហារ, ហើមមុខ ឬសរសៃវ៉ែននៅត្រង់ក។ (នេះបើយោងទៅតាមប្រភពចេញផ្សាយ medlineplus)

មហារីកសួតនេះ អាចកើតលើទាំង​បុរស និង​ស្ត្រី ដោយបុគ្គលដែលមានហានិភ័យកើតធំបំផុតនោះត្រូវគេសង្កេតឃើញមានចម្បងចំពោះអ្នកជក់បារី ពីព្រោះថា ក្នុងចំណោមបុរសញៀននឹងបារី ១០នាក់មាន៩នាក់ហើយ ដែលកើតអាចនូវជំងឺមហារីកសួត។ ហើយចំពោះមនុស្សស្រីវិញក្នុងចំណោម១០នាក់គឺមាន៨នាក់ដែលអាចកើតនូវជំងឺមហារីកនេះដូចគ្នា។

ចំពោះបញ្ហានៃការជក់បារីនេះ កាលណាអ្នកចាប់ផ្តើមជក់បារីមុនអាយុពេញវ័យ ជក់បារីក្នុងរយៈពេលយូរ និងជក់បារីជាច្រើនដើមក្នុងមួយថ្ងៃ ហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកសួតកាន់តែច្រើនខ្ពស់។ លើសពីនេះទៅទៀត សម្រាប់អ្នកដែលមានហានិភ័យក៏កាន់តែធំនោះ គឺប្រសិនបើអ្នកជក់បារីច្រើន និងផឹកស្រាជារៀងរាល់ថ្ងៃ ឬប្រើថ្នាំគ្រាប់បេតាការ៉ូទីន។ ចំណែកឯបុគ្គលដែលត្រូវហិតផ្សែងបារីជាញឹកញាប់នោះ ក៏អ្នកអាចរងគ្រោះថ្នាក់ប្រឈមនឹងការកើតជំងឺនេះផងដែរ។

យ៉ាងណាមិញ​ អ្នកដែលអាចកើតនូវជំងឺមហារីសួតក៏អាចបណ្ដាលមកពីកត្តាផ្សេងៗទៀតដូចជា៖

- ប្រវត្តិគ្រួសារកើតនូវជំងឺមហារីកសួត

- ការប៉ះពាល់នឹងសារធាតុអាបស្តូស អាសេនិច ក្រូមីញ៉ូម បេរីលញ៉ូម នីកែល សូតូត ឬជ័រ

- ប៉ះពាល់នឹងវិទ្យុសកម្ម...ជាដើមផងដែរ។

ដោយឡែកប្រសិនបើនិយាយពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការព្យាបាលវិញមិនមានការលើកឡើងណាមួយបង្ហាញថា អាចព្យាបាលនូវមេរោគប្រភេទនេះឱ្យជាដាច់នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការកើតមានលោកអ្នកគួរ៖

១. កុំជក់បារី

២. ពិនិត្យកម្រិត radon នៅក្នុងផ្ទះ៖ ប្រសិនបើអ្នករស់នៅតំបន់ដែល radon មានបញ្ហា សូមត្រួតពិនិត្យកម្រិតរ៉ាដ្យូម ព្រោះកម្រិត radon ខ្ពស់អាចជួយធ្វើឱ្យផ្ទះរបស់អ្នកមានសុវត្ថិភាពជាង។

៣. ជៀសវាង carcinogens នៅកន្លែងធ្វើការ៖ ហានិភ័យនៃការបំផ្លាញសួតពីមហារីកនៅកន្លែងធ្វើមានការកើនឡើង ពិសេសបើអ្នកជក់បារីទៀតនោះ។ សូមប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីការពារខ្លួនអ្នកពីការប៉ះពាល់នឹងសារធាតុគីមីពុលនៅកន្លែងធ្វើការ។

៤. បរិភោគរបបអាហារដែលសំបូរទៅដោយផ្លែឈើនិងបន្លែ៖ ជ្រើសរើសរបបអាហារដែលមានសុខភាពល្អជាមួយនឹងផ្លែឈើនិងបន្លែផ្សេងៗ ព្រោះវាជាប្រភពចំណីអាហារនៃវីតាមីន និងសារធាតុចិញ្ចឹមល្អបំផុត។

៥. ជៀសវាងលេបថ្នាំវីតាមីនច្រើនក្នុងទម្រង់ថ្នាំ ព្រោះវាអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់៖ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវធ្លាប់បានសង្ឃឹមថាលេបថ្នាំវីតាមីនច្រើនអាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកសួតចំពោះអ្នកជក់បារីច្រើនបានអោយថ្នាំបំប៉ន carotene ដល់ពួកគេ។ លទ្ធផលបានបង្ហាញថាថ្នាំគ្រាប់ពិតជាបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺមហារីកចំពោះអ្នកជក់បារី។

៦. ធ្វើលំហាត់ប្រាណ៖ ប្រសិនបើអ្នកមិនហាត់ប្រាណទៀងទាត់ សូមចាប់ផ្តើមបន្តិចម្តងៗចាប់បីពេលនេះទៅ៕