១. គេងមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬចូលគេងមិនទៀងទាត់៖ នេះគឺជាកត្តាចម្បងមួយធ្វើឱ្យចាស់លឿន ព្រោះនៅពេលដែលរាងមិនទទួលបានការគេងគ្រប់គ្រាន់រយៈពេលយូរ វាធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធស្ដារខ្លួនឯងដំណើរការមិនល្អកោសិកាត្រូវរងការខូចខាត ហើយតេឡូមែរនឹងកាន់តែខ្លីទៅៗ នៅក្រោយពេលកោសិកាធ្វើបំណែកចែកសម្រាប់ការលូតលាស់។ នេះគឺជាដំណើរទៅរកភាពចាស់ និង ធ្វើឱ្យយើងងាយនឹងបាក់សម្រស់  ប្រឈមនឹងជម្ងឺផ្សេងៗ។ 

២. ភាពតានតឹងរ៉ាំរ៉ៃ៖ នៅពេលមនុស្សរស់នៅក្រោមសម្ពាធផ្លូវចិត្តជាប្រចាំ រាងកាយនឹងបញ្ចេញអ័រម៉ូន cortisol និង adrenaline ច្រើនដែលជំរុញឱ្យមានការរលាក និងការខូចខាតដល់អុកស៊ីតកម្មនៅកម្រិតកោសិកា។ វាក៏រំខានដល់មុខងារមីតូខនឌ្រី ដែលជាម៉ាស៊ីនផលិតថាមពលក្នុងកោសិកា បណ្ដាលឱ្យរាងកាយអស់កម្លាំង ឆាប់ចាស់ ហើយធ្វើឱ្យសុខភាពរបស់អ្នកចុះខ្សោយលឿនជាងធម្មតា។

៣. របបអាហារមិនល្អ៖ អាហារដែលមានជាតិស្ករបន្ថែមខ្ពស់ កាបូអ៊ីដ្រាតចម្រាញ់ និងអាហារកែច្នៃខ្លាំង មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់ទម្ងន់នោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជំរុញដល់ការរលាករ៉ាំរ៉ៃ និងភាពតានតឹងអុកស៊ីតកម្មក្នុងរាងកាយផងដែរ។ ការរលាកបែបនេះមានទំនាក់ទំនងជាមួយការចុះខ្សោយនៃសុខភាពនៅវ័យចាស់ ហើយអាចធ្វើឱ្យស្បែក ខួរក្បាល និងសរីរាង្គផ្សេងៗ ចាស់លឿនជាងមុនដោយមិនអាចមើលឃើញភ្លាមៗបាន។

៤. ខ្វះការធ្វើលំហាត់ប្រាណ៖ នៅក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់យើងគឺត្រូវតែមានចលនា អ្នកមិនអាចអង្គុយ ឈរ ឬដេកតែមួយកន្លែងបានទេ។ ព្រោះបើនៅស្ងៀមៗបូករួមនឹងការមិនហាត់ប្រាណជាប្រចាំទៀតនោះ វាអាចរំខានដល់ការរំលាយអាហារ បង្កើនការប្រមូលផ្តុំជាតិខ្លាញ់ និងធ្វើឱ្យមានការរលាកនៅក្នុងរាងកាយ។ ការសិក្សាជាច្រើនបង្ហាញថា ទម្លាប់នៅរស់នៅដោយមិនមានសកម្មភាពអ្វីសោះ នឹងបណ្តាលឱ្យសាច់ដុំរឹង ដង់ស៊ីតេឆ្អឹងថយចុះ និងសុខភាពទូទៅចុះខ្សោយ ធ្វើឱ្យអ្នកមើលទៅចាស់ជាងវ័យ។

៥. ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិចច្រើនពេក៖ ជាពិសេសនៅពេលយប់ ពន្លឺចេញពីអេក្រង់អាចធ្វើឱ្យស្បែកឆាប់ខូច និងធ្វើឱ្យចាស់លឿន។ ពន្លឺពណ៌ខៀវពីទូរស័ព្ទ ថេប្លេត និងទូរទស្សន៍ អាចកាត់បន្ថយការបញ្ចេញមេឡាតូនីន ដែលជាអ័រម៉ូនជួយឱ្យគេងលក់ និងរំខានដល់ចង្វាក់ circadian របស់រាងកាយ។ ការគេងមិនគ្រប់គ្រាន់ដែលបណ្តាលមកពីទម្លាប់បែបនេះ នឹងបង្កើនល្បឿននៃភាពចាស់កាន់តែខ្លាំង។ លើសពីនេះសកម្មភាពឱនក្បាលមើលអេក្រង់ជាប្រចាំ ក៏ធ្វើឱ្យឆ្អឹងខ្នង និងកតានតឹង បង្កឱ្យស្បែកកជ្រួញ និងមានស្នាមជ្រួញមុនអាយុផងដែរ៕

អត្ថបទដោយ៖ សារួ